จากเหตุการณ์ข่าวเกี่ยวกับเหตุไม่คาดคิดระหว่างการผ่าตัดในช่วงที่ผ่านมา ทำให้หลายคนเริ่มตั้งคำถามเกี่ยวกับการดมยาสลบและความปลอดภัยของการศัลยกรรม โดยหนึ่งในภาวะที่ถูกกล่าวถึงคือ “ภาวะแพ้ยาสลบ” หรือ Malignant Hyperthermia (MH)
บทความนี้ดิอาทจึงจะพาไปรู้จักกับ ภาวะแพ้ยาสลบ (Malignant Hyperthermia) เกิดจากอะไร รวมถึงสิ่งที่ควรรู้ก่อนเข้ารับการดมยาสลบ เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยสามารถเตรียมตัวและให้ข้อมูลที่สำคัญแก่แพทย์ก่อนการรักษาได้อย่างเหมาะสม
Key Takeaways
- ภาวะแพ้ยาสลบ (Malignant Hyperthermia) เป็นภาวะที่ร่างกายตอบสนองผิดปกติต่อยาสลบบางชนิด แม้จะพบไม่บ่อยแต่ต้องเฝ้าระวังระหว่างการดมยาสลบและการผ่าตัด
- อาการสำคัญที่อาจพบได้ เช่น อุณหภูมิร่างกายสูงผิดปกติ กล้ามเนื้อหดเกร็ง หัวใจเต้นเร็ว และการหายใจผิดปกติ
- ภาวะนี้อาจเกี่ยวข้องกับปัจจัยทางพันธุกรรมหรือความไวต่อยาสลบบางชนิด จึงควรแจ้งประวัติครอบครัวและประวัติการแพ้ยาให้แพทย์ทราบ
- การแจ้งประวัติสุขภาพและครอบครัวก่อนผ่าตัด ช่วยให้แพทย์ประเมินความเสี่ยงได้
- ระหว่างการผ่าตัด ทีมแพทย์จะติดตามสัญญาณชีพอย่างใกล้ชิด เพื่อช่วยตรวจพบความผิดปกติและดูแลผู้ป่วยได้อย่างทันท่วงที
ภาวะแพ้ยาสลบ (Malignant Hyperthermia) คืออะไร
ภาวะแพ้ยาสลบ (Malignant Hyperthermia) คือ ภาวะที่ร่างกายตอบสนองผิดปกติต่อยาสลบบางชนิด ซึ่งอาจทำให้เกิดอาการ เช่น ไข้สูง กล้ามเนื้อเกร็ง หัวใจเต้นเร็ว หรือการหายใจผิดปกติ แม้พบได้ไม่บ่อย แต่จำเป็นต้องได้รับการเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิดจากทีมแพทย์และวิสัญญีแพทย์ระหว่างการผ่าตัด
อาการภาวะแพ้ยาสลบ (Malignant Hyperthermia) มีอะไรบ้าง
ภาวะแพ้ยาสลบ (Malignant Hyperthermia) เป็นภาวะที่ร่างกายตอบสนองผิดปกติต่อยาสลบบางชนิด อาการมักเกิดขึ้นระหว่างการดมยาสลบหรือหลังการผ่าตัดไม่นาน โดยการสังเกตอาการแพ้ยาสลบจำเป็นต้องอาศัยการเฝ้าระวังจากแพทย์และวิสัญญีแพทย์ เนื่องจากผู้ป่วยจะอยู่ในภาวะหลับลึกระหว่างการผ่าตัด โดยอาการที่อาจพบได้มีดังนี้
- อุณหภูมิร่างกายสูงผิดปกติ
ไข้ขึ้นอย่างรวดเร็ว อุณหภูมิร่างกายอาจสูงกว่า 40–43 องศาเซลเซียส - กล้ามเนื้อหดเกร็ง
กล้ามเนื้อแข็งเกร็ง โดยเฉพาะบริเวณขากรรไกร ซึ่งเป็นสัญญาณสำคัญของภาวะ Malignant Hyperthermia - หัวใจเต้นเร็วหรือเต้นผิดจังหวะ
อัตราการเต้นของหัวใจเพิ่มสูงกว่าปกติ และอาจเกิดภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะร่วมด้วย หรืออาจเกิดความดันโลหิตที่ลดลงอย่างรวดเร็ว - ระดับคาร์บอนไดออกไซด์ในเลือดสูง
อาจหายใจเร็วขึ้น และตรวจพบระดับคาร์บอนไดออกไซด์ในลมหายใจออกสูงกว่าปกติ - ภาวะกรดในเลือด
เกิดจากการเผาผลาญพลังงานของกล้ามเนื้อที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว - กล้ามเนื้อสลายตัว
ในบางกรณีอาจพบปัสสาวะมีสีเข้ม ซึ่งเกิดจากการสลายตัวของกล้ามเนื้อ
โดยทั่วไปอาการแพ้ยาสลบ (Malignant Hyperthermia) มักเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว จึงจำเป็นต้องได้รับการดูแลจากทีมแพทย์อย่างใกล้ชิดระหว่างการผ่าตัด เพื่อให้สามารถตรวจพบความผิดปกติและให้การรักษาได้อย่างทันท่วงที
ภาวะแพ้ยาสลบ เกิดขึ้นได้อย่างไร?
สาเหตุของภาวะแพ้ยาสลบสามารถเกิดขึ้นได้จากการที่ร่างกายมีการตอบสนองต่อยาสลบหรือยาที่ใช้ระหว่างการผ่าตัดในลักษณะที่ผิดปกติ โดยอาจเกี่ยวข้องกับความไวต่อยาสลบบางชนิดของร่างกาย หรือความผิดปกติทางพันธุกรรมที่ทำให้ร่างกายตอบสนองต่อยาสลบมากกว่าปกติ เช่น
- ปัจจัยทางพันธุกรรม
บางคนอาจมียีนที่ทำให้ร่างกายไวต่อยาสลบบางชนิด ซึ่งสามารถถ่ายทอดทางครอบครัวได้ - การตอบสนองของร่างกายต่อยาบางชนิด
ยาสลบชนิดสูดดมหรือยาคลายกล้ามเนื้อบางชนิดอาจกระตุ้นให้เกิดภาวะผิดปกติในผู้ที่มีความไวต่อยา
แม้ว่าภาวะแพ้ยาสลบจะพบได้ค่อนข้างน้อย แต่การซักประวัติสุขภาพและประวัติครอบครัวก่อนการดมยาสลบหรือการศัลยกรรมถือเป็นข้อมูลสำคัญที่ช่วยให้แพทย์สามารถประเมินความเสี่ยงและวางแผนการดูแลผู้รับบริการได้อย่างเหมาะสม
ภาวะแพ้ยาสลบอันตรายไหม ภาวะ Malignant Hyperthermia รุนแรงแค่ไหน
ภาวะแพ้ยาสลบเป็นภาวะที่อาจเกิดขึ้นระหว่างการดมยาสลบและอาจมีความเสี่ยงต่อชีวิต ซึ่งอาจเกิดขึ้นได้กับบุคคลบางกลุ่มที่ร่างกายตอบสนองต่อยาสลบมากกว่าผู้อื่น แม้จะเป็นภาวะที่พบได้ไม่บ่อย แต่ถือว่าเป็นภาวะที่ต้องเฝ้าระวังในระหว่างการดมยาสลบหรือการผ่าตัด เนื่องจากอาจส่งผลต่อการทำงานของระบบสำคัญของร่างกาย เช่น ระบบหัวใจ ระบบหายใจ และระบบกล้ามเนื้อ
เมื่อเกิดภาวะแพ้ยาสลบร่างกายอาจมีการตอบสนองอย่างรวดเร็ว เช่น อุณหภูมิร่างกายสูงขึ้นผิดปกติ กล้ามเนื้อแข็งเกร็ง หัวใจเต้นเร็ว หรือมีความผิดปกติของการหายใจ หากไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม อาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่ส่งผลต่ออวัยวะสำคัญของร่างกายได้
อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันการผ่าตัดศัลยกรรมหรือการดมยาสลบจะอยู่ภายใต้การดูแลของวิสัญญีแพทย์และทีมแพทย์ผู้ผ่าตัด โดยจะมีการติดตามสัญญาณชีพอย่างใกล้ชิดตลอดการผ่าตัด เช่น การตรวจวัดอัตราการเต้นของหัวใจ ระดับออกซิเจนในเลือด และอุณหภูมิร่างกาย เพื่อช่วยให้สามารถตรวจพบความผิดปกติได้ทันท่วงที
นอกจากนี้ การซักประวัติสุขภาพของผู้เข้ารับบริการก่อนผ่าตัด เช่น ประวัติการแพ้ยา โรคประจำตัว หรือประวัติคนในครอบครัวที่เคยมีภาวะแทรกซ้อนจากการดมยาสลบ ก็เป็นข้อมูลสำคัญที่ช่วยให้แพทย์สามารถประเมินความเสี่ยงและวางแผนการดูแลได้อย่างเหมาะสมด้วยเช่นกัน
แนวทางการป้องกันและเฝ้าระวังของ The Art Hospital
ทางโรงพยาบาลเฉพาะทางศัลยกรรมตกแต่งดิอาทได้ตระหนักถึงภาวะนี้มาโดยตลอด โดยมีขั้นตอนการประเมินความพร้อมและมีแนวทางการเฝ้าระวังในการดูแลผู้เข้ารับการศัลยกรรม ดังนี้
- การประเมินผู้ป่วยก่อนการผ่าตัด
ก่อนการผ่าตัดศัลยกรรมแพทย์จะมีการซักประวัติสุขภาพของผู้ป่วยอย่างละเอียด เช่น โรคประจำตัว ประวัติการแพ้ยา ประวัติการดมยาสลบในอดีต และประวัติสมาชิกในครอบครัวที่เคยมีภาวะแทรกซ้อนจากการดมยาสลบ เพื่อวางแผนการดูแลผู้ป่วยได้อย่างเหมาะสมกับแต่ละบุคคล
- การวางแผนการดมยาสลบ
ทีมแพทย์จะพิจารณาวิธีการให้ยาสลบที่เหมาะสมกับสภาพร่างกายของผู้ป่วย รวมถึงพิจารณาปัจจัยเสี่ยงต่าง ๆ เพื่อช่วยลดโอกาสเกิดปฏิกิริยาที่ไม่พึงประสงค์จากยาสลบ
- มีระบบ Monitor เฝ้าระวังระหว่างการดมยาสลบและการผ่าตัด
ระหว่างการผ่าตัดจะมีการติดตามสัญญาณชีพของผู้ป่วยอย่างต่อเนื่องผ่านระบบ Monitor เช่น
- มีการตรวจวัด End-Tidal CO2 เพื่อประเมินปริมาณก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จากระบบหายใจ หากพบความผิดปกติ หรือมีปริมาณคาร์บอนไดออกไซด์ที่สูงขึ้นผิดปกติ สามารถนำข้อมูลดังกล่าวมาประกอบการประเมินอาการของผู้ป่วยได้
- มีการติดตามอุณหภูมิร่างกายของผู้ป่วยระหว่างการผ่าตัด อัตราการเต้นของหัวใจ รวมถึงสังเกตอาการการหดเกร็งของกล้ามเนื้อ ซึ่งอาจเป็นหนึ่งในสัญญาณที่ต้องเฝ้าระวังในกรณีของภาวะ Malignant Hyperthermia
- การเตรียมความพร้อมในการดูแลภาวะฉุกเฉิน
ในกรณีที่มีข้อบ่งชี้หรือสงสัยภาวะ Malignant Hyperthermia ทีมแพทย์สามารถดำเนินการดูแลผู้ป่วยตามแนวทางทางการแพทย์ เช่น
- หยุดยาที่อาจเกี่ยวข้องกับภาวะดังกล่าว
- ให้ออกซิเจนในความเข้มข้นที่เหมาะสม
- การลดอุณหภูมิร่างกาย
- การใช้ยาที่เกี่ยวข้องกับการรักษา เช่น Dantrolene
สถานพยาบาลมีการเตรียมยาและอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง เพื่อใช้ในการดูแลผู้ป่วยหากเกิดภาวะดังกล่าวระหว่างการผ่าตัด และมีการส่งต่อผู้ป่วยไปยังสถานพยาบาลในเครือ
- การดูแลหลังการผ่าตัด
หลังการผ่าตัดผู้ป่วยจะได้รับการติดตามอาการในห้องพักฟื้น โดยมีการเฝ้าระวังสัญญาณชีพและอาการผิดปกติที่อาจเกิดขึ้นหลังการดมยาสลบ เนื่องจากในบางกรณีอาการของ Malignant Hyperthermia อาจเกิดขึ้นภายหลังการผ่าตัดได้
ทั้งนี้ การทำศัลยกรรมทุกประเภทมีความเสี่ยงในระดับที่แตกต่างกัน The Art จึงให้ความสำคัญตลอดกระบวนการรักษา ไม่ว่าจะเป็นการประเมินความเสี่ยงก่อนทำ การเฝ้าระวังระหว่างทำ และการดูแลหลังทำ
สรุป: ภาวะแพ้ยาสลบ (Malignant Hyperthermia) อาการ ความเสี่ยง และการเฝ้าระวังระหว่างผ่าตัด
ภาวะแพ้ยาสลบ (Malignant Hyperthermia) เป็นภาวะที่พบได้ไม่บ่อย แต่ถือเป็นภาวะสำคัญที่ต้องเฝ้าระวังระหว่างการดมยาสลบ เนื่องจากอาจส่งผลต่อการทำงานของระบบต่าง ๆ ของร่างกายได้อย่างรวดเร็ว ดังนั้นการให้ข้อมูลสุขภาพแก่แพทย์อย่างครบถ้วนก่อนการผ่าตัด รวมถึงการประเมินความเสี่ยงและการติดตามสัญญาณชีพระหว่างการผ่าตัด จึงเป็นส่วนสำคัญที่ช่วยให้ทีมแพทย์และวิสัญญีแพทย์สามารถวางแผนการดูแลผู้เข้ารับบริการได้อย่างเหมาะสม
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ “ภาวะแพ้ยาสลบ”
ภาวะแพ้ยาสลบรักษาหายไหม?
เมื่อเกิดภาวะ Malignant Hyperthermia จำเป็นต้องได้รับการรักษาและดูแลอย่างรวดเร็วโดยทีมแพทย์ โดยมีตัวยาเฉพาะทางที่ใช้รักษาได้ทันที คือ Dantrolene หลังจากนั้นผู้ป่วยควรแจ้งประวัติดังกล่าวแก่แพทย์ก่อนการรักษาหรือผ่าตัดครั้งต่อไป
ภาวะแพ้ยาสลบต่างจากแพ้ยาทั่วไปไหม?
การแพ้ยาสลบอาจมีลักษณะแตกต่างจากการแพ้ยาทั่วไป เนื่องจากเกี่ยวข้องกับกลไกของร่างกายที่ตอบสนองต่อยาสลบบางชนิด ซึ่งในบางกรณีอาจเกี่ยวข้องกับปัจจัยทางพันธุกรรมด้วย
ใครบ้างที่มีความเสี่ยงต่อภาวะแพ้ยาสลบมากกว่าคนทั่วไป?
ผู้ที่มีประวัติคนในครอบครัวเคยเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการดมยาสลบ หรือผู้ที่มีโรคกล้ามเนื้อบางชนิด ดังนั้นการแจ้งประวัติสุขภาพแก่แพทย์ก่อนการผ่าตัดจึงเป็นสิ่งสำคัญ
หากประวัติคนในครอบครัวเคยมีภาวะแพ้ยาสลบ ควรทำอย่างไร?
ควรแจ้งข้อมูลดังกล่าวแก่แพทย์หรือวิสัญญีแพทย์ก่อนการผ่าตัดทุกครั้ง เพื่อให้ทีมแพทย์สามารถประเมินความเสี่ยงและวางแผนการดูแลที่เหมาะสมสำหรับผู้ป่วยแต่ละราย
ก่อนดมยาสลบต้องงดน้ำและงดอาหาร เพราะอะไร?
การงดน้ำและอาหารก่อนการดมยาสลบมีจุดประสงค์เพื่อลดความเสี่ยงที่อาหารหรือของเหลวในกระเพาะอาหารจะไหลย้อนเข้าสู่ทางเดินหายใจระหว่างการผ่าตัด
ติดต่อปรึกษาแพทย์ The Art Hospital ฟรี
ทีมแพทย์ The Art Hospital ยินดีให้คำปรึกษาโดยไม่มีค่าใช้จ่าย เพื่อประเมินตามความเหมาะสมของแต่ละบุคคล
Facebook: The Art Hospital & Clinic
Line: @thearthospital
Instagram: theart.hospital
TikTok: @theartclinicandhospital
YouTube: The Art Clinic & Hospital
Call Center: 02-666-4666
อ้างอิง
Rosenberg, H., Sambuughin, N., Riazi, S., & Dirksen, R. (2015). Malignant hyperthermia susceptibility. In GeneReviews®. University of Washington, Seattle.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1146
Hopkins, P. M. (2019). Malignant hyperthermia: Pharmacology of triggering. British Journal of Anaesthesia, 123(1), e21–e27.